Cartoon voor papa

Het moet zo’n twaalf jaar geleden zijn (say what?!) dat ik deze cartoon in de krant zag staan:

img_5366

Ik knipte hem uit en legde hem op papa’s bureau voor wanneer hij thuis zou komen. Ik liet de deur van mijn kamer wat openstaan, zodat ik alles goed kon horen. Ik hoorde hem thuiskomen en wat rommelen beneden. Ik hield het bijna niet meer van de zenuwen.
Ik hoorde hem de trap opkomen en kreeg al bijna zelf de slappe lach – zoals wanneer je ergens supergoed verstopt zit, iemand wil doen schrikken en van de nervositeit zelf moet lachen. De deur van zijn bureau ging open en enkele seconden erna hoorde ik zijn bulderlach. Ik stoof de trap op. Toen ik boven kwam, was hij de cartoon net met een magneetje op zijn chauffage aan het hangen. De tranen stonden hem in de ogen. Hij keek me stralend aan en we gniffelden nog even samen verder.

Toen papa in hetzelfde jaar stierf, plukte ik de cartoon terug van zijn verwarming af. Met een wasspeld hing ik hem tegen mijn eigen slaapkamermuur. Hij kreukte er door de wind wanneer het raam open stond. Hij vergeelde er door de zon die er in de namiddag pal op scheen. Maar wat hij vooral deed was troosten wanneer ik ‘aan papa denken’ enkel nog kon associëren met verdriet. Hij herinnerde mij eraan dat papa en ik, dat wij vooral lachen waren geweest. Zeker de laatste twee jaren.
Ik was oud genoeg geworden om iets terug te kunnen kaatsen op zijn spitsvondigheden. Hij vond het altijd fantastisch als ik dat deed – dat kon ik zien aan zijn reactie. Zijn gezicht toonde eerst verbazing – alsof hij telkens weer vergeten was dat ik nu ook grappig kon zijn. En daarna brak het open en weerklonk zijn luide bulderlach. Hij was blij dat ik blijkbaar humor in me had zitten.

Het deed hem plezier dat zijn dochter hem aan het lachen kon maken. Hij probeerde het uit te lokken, mijn terug-kaatsen, mijn mopjes. Meestal ging ik erop in. Maar soms – wanneer er zich in mijn puberwereld weer één of ander drama voltrok – dan toonde ik enkel een flauw lachje en zei verder niets terug. Hij vroeg wat er was en ik zei van niks.
Hij vroeg me om mijn pruillip te trekken – zoals ik dat als klein meisje deed wanneer ik iets gedaan wou krijgen. Ik weigerde want ik was natuurlijk groot en boos en ik zou zeker en vast geen pruillip trekken. Maar hij trok zo lang een pruillip en pinkelde met zijn ogen – zoals ik vroeger deed – tot ik half moest lachen en alsnog mijn beste pruillip trok.
Dan kneep hij in mijn been of in mijn arm, zo’n varkensbeet die pijn doet en kriebelt tegelijk. Dan zei hij van: “Saartje, geef mij eens een kus” en dat deed ik. Ik haakte mijn arm in de zijne en we wandelden samen verder. “Zo, nu denkt iedereen dat ik wel een héél jonge vrouw heb”, grapte hij. En ik verzekerde hem dat iedereen zag dat hij mijn papa was en dat ik daar blij om was. “Mijne papa,” zei ik, terwijl ik op zijn hand klopte. Hij snapte het mopje – ik verwees immers naar een toneelstuk dat hij ooit speelde. Hij gniffelde en we wandelden verder. Meestal werd het dan weer stil want een babbelaar was hij niet.

Vandaag zag ik deze cartoon:

img_5364

Ik knipte hem uit. Ik trok boven mijn grote papa-doos uit de kast. Toen ik het deksel eraf deed, rook ik zijn scheerzeep. De doos ruikt na al die jaren helemaal naar papa sinds ik de resterende zeepjes erin legde. Ik legde mijn cartoon bovenop de andere cartoon, ik gniffelde. Met mijn ogen dicht kon ik hem bijna horen bulderlachen.

Terug naar waar ik vandaan kom

Op onze vrije dag trokken Wout, Kasper en ik met ons drie naar Staden, het geboortedorp van mijn vader. Het zal u misschien verbazen, maar deze halve Limburger is ook een halve West-Vlaming. We gingen in Staden op bezoek bij mijn nonkel die er nog steeds woont, op een boogscheut van waar het ouderlijk huis vroeger stond.

We passeerden de kerk die mij altijd doet denken aan een ruimteschip. We zagen aan het rond punt het gebouw waar ‘MOL’ opstaat. De weg helde wat naar beneden net voor we Staden centrum inreden. Ik zag alle gebouwen en herkenningspunten passeren die me als kind al aangaven dat we er bijna waren. We reden Staden binnen en ik keek mijn ogen uit en wees en vertelde aan Wout wat ik nog wist.

Ik vertelde over de grijze poort aan het huis van mijn grootouders die open stond zodat we binnen konden rijden. Ik vertelde over de trapeze die in de garage hing waar iemand mij aan moest hangen want ik kon niet hoog genoeg springen om hem zelf te pakken te krijgen. Ik vertelde over het zacht schurend geluid dat de achterdeur maakte als je ze opendeed. Ik vertelde over de siereendjes van mémé die ik altijd in elkaar zette en die zij vervolgens weer naast elkaar zette. Ik vertelde over de afstandsbediening die dezelfde was als die van ons thuis. Ik vertelde over dat we bij mémé donker tafelbier dronken en dat we na het eten Nic-Nacjes mochten nemen uit de grote pot die achter pépé in de kast stond. Ik vertelde dat mémé als enige in een zachte stoel met armleuningen zat omdat ze een slechte knie had. Ik vertelde over papa’s schilderij dat achter de deur hing in de kamer waar ik sliep en hoe bang ik ervoor was. Ik vertelde over de stoel waar ik op mocht gaan staan als ik mijn nieuwjaarsbrief voorlas. Ik vertelde over de accordeonmuziek die opstond als we ‘s morgens wakker werden en over de plankjes waar we onze boterhammen op smeerden en hoe grappig ik het vond dat er palmbomen opstonden.

Ik luisterde ook naar de verhalen die mijn oom me vertelde. Over hoe zijn kot onder dat van papa’s beste vriend was en hoe hij ‘s nachts wakker werd van hun gestamp op de vloer als ze dubbel lagen van het lachen. Over hoe de zoon van de bakker met hen mee kwam spelen omdat er bij hen meer plaats was. Over een non die appels schilde met een sleutel. Over mijn grootvader die de eerste jaren van zijn leven in Normandië woonde (tijdens WO I) en daarom later in het West-Vlaams soms nog klemtonen verkeerd legde. Over hoe diezelfde grootvader viel met zijn fiets toen hij op weg was naar mijn grootmoeder op een avond tijdens WO II en hoe hij eventjes tussen leven en dood zweefde. Over hoe mijn vader als 8-jarige mocht optreden voor de zelfstandigen van Staden met zijn mondharmonica en hij toen al de zaal plat speelde. Over hoe papa een heilige drievuldigheid vormde met zijn beste vrienden Luc en Claude. Over hoe ze met zijn drie cabaretiershows schreven in hun studententijd en die kwamen opvoeren in Staden. Ik luisterde en ik hoorde iemand spreken die heel veel om mijn vader gegeven heeft en net zoals ik nog elke dag aan hem denkt.

Ik keek ook. Ik keek in de fotoalbums die voor me klaarlagen op tafel. Ik keek naar hele oude foto’s van mijn overgrootouders en van mijn grootmoeder met haar zussen en broer. Mijn grootmoeder die als jong meisje op enkele jaren tijd haar ouders verloor en ik probeerde me in te beelden hoe dat haar als mens moet getekend hebben. Ik keek naar foto’s van mijn ouders als jong koppel. Foto’s van mijn ouders en hun vrienden en mijn nonkels samen rond tafel – allemaal twintigers, wijn op tafel, een foto die ‘gezelligheid!’ roept – en ik zag even mijn eigen vrienden in een gelijkaardig scenario aan een andere tafel. Foto’s van mijn broer bij mijn grootouders, nog als enig kind, met bewonderende blikken van mijn grootouders. Foto’s waar Simon er plots bij staat en daarna ik. Foto’s waar ik met de 4 jongens opsta – onze kleren die aangaven in welk jaar we ons bevonden. Foto’s waar iedereen al wat meer op zijn huidige versie begint te lijken, maar toch ook nog erg jong is. Ik speurde naar details op alle foto’s (dat schilderij hangt nu op bij ons! – kijk, op de achtergrond is pépé zijn tanden aan het poetsen!), ik keek mijn ogen uit bij zoveel beeldmateriaal dat ik jaren niet meer zag. Ik keek wel 10 fotoalbums door, maar één foto kneep mijn keel even dicht:

1972_caspar

Mijn ouders gingen na hun eerste jaar in Leuven op reis met studiegenoten naar Engeland. Waarschijnlijk is het toevallig dat ze hun ijsje besloten op te eten voor een bord waar ‘Caspar’ opstaat. Maar sommige toevalligheden zijn als een warm deken om een hart dat iemand moet missen.

Op weg naar huis legde ik mijn hoofd op Wout z’n schouder en liet ik mijn tranen de vrije loop. Ik voelde me droevig en blij tegelijk. Droevig om wat niet meer is, om wat niet meer kan. Blij om wat er nu is wat er toen niet was, om de dankbaarheid die ik voelde. Trots ook, op de mensen die mijn familie zijn – allemaal.
Ik weet niet of het te maken heeft met het moederschap, maar steeds vaker besef ik wat ik allemaal heb naast al datgene wat ik niet (meer) heb. Dan tel ik mijn zegeningen en voel ik mij bij momenten de rijkste mens op de wereld.

 

Wie wil: laat me gerust weten wanneer jij je rijk voelt.

 

Een groet.

Ik leg mijn twee handpalmen vlak op de steen en ik sluit mijn ogen. Zoals altijd druk ik tien kussen op de foto. Ik tel ze in mijn hoofd. ‘Dag papa’, fluister ik en ik wandel weg.

Als ik in de auto stap, begint er onmiddellijk een nummer van Jan de Wilde op de radio. Het voelt als een zwaai terug; want mijn vader luisterde graag naar Jan de Wilde. Ik herinner me nog haarscherp hoe papa mij het concept van een vertaald nummer uitlegde aan de hand van zijn lied ‘De naakte man’.
‘Luister eens!’, zei hij ‘dit is een liedje van Randy Newman’. Ik was een jaar of 12 en we reden op een zaterdagochtend naar Kortessem. Hij moest daar zijn voor iets van de toneelkring. Ik was al lang fan van Randy Newman ook al begreep ik de verschillende lagen in de muziek nog niet.
‘Maar het is in het Nederlands, dan kan het niet van hem zijn!’ antwoordde ik. Hij legde me uit dat iemand een lied kon herschrijven in zijn eigen taal maar de melodie bewaren en dat het dan een vertaling werd. Hij had dan altijd een halve glimlach op zijn gezicht. Als hij goed gezind was, vond het hij het leuk om dingen uitgebreid uit te leggen.
Op zich een volstrekt onbelangrijke gebeurtenis in mijn leven, maar voor mijn brein blijkbaar belangrijk genoeg om te registreren en op te slaan. Sindsdien hangt Jan de Wilde  voor altijd samen met papa.

download (bron Google)

‘Ruik eens!’, zei hij ‘dat is de lindeboom’. We wandelen samen over de markt van Halen. Ik adem diep in door mijn neus. Het ruikt zoet en warm.
‘Waar staat die dan?’, vraag ik.
Hij lacht luidop. ‘Weet jij dat niet? Het is die grote boom daar die hier al heel je leven staat en waarschijnlijk ook al veel langer.’
Het klopt. De boom staat er al zo lang ik mij kan herinneren, maar ik heb er nooit op gelet. Ik heb er nooit écht naar gekeken. Hij vertelt dat ik zo voor altijd kan weten wanneer de zomer begonnen is, aan de geur van de lindeboom op de markt. Op zich een volstrekt onbelangrijke gebeurtenis in mijn leven, maar voor mijn brein blijkbaar belangrijk genoeg om te registreren en op te slaan. Sindsdien hangt de lindeboom voor altijd samen met papa.

IMG_0413

Afgelopen weekend gingen we naar Ieper. WO I en WO II interesseren mij mateloos. Daar zit mijn vader voor niks tussen, dat is de invloed van mijn grootvader. Maar dat is een ander verhaal. We huurden een leuk huisje via AirBnB. De zon scheen, het kind was vrolijk en wij dus ook. Na twee uur rijden parkeren we onze wagen en ik stap uit. Ik adem diep in door mijn neus en ik ruik de lindeboom.
‘Dag papa’, fluister ik. Ik voel me meteen thuis.

IMG_0130
Kas en ik onder de lindebomen. 

En zo zwaaien wij naar elkaar, mijn vader en ik. Voor altijd.

 

 

Seizoenen

Ik ben niet zo’n natuurmens. Zij die mij kennen weten wat ik bedoel. Ik ga graag wandelen en ik kijk graag rond, maar ik ben niet het type dat in vervoering kan geraken van een boom of van een schoon landschap. Of toch niet langer dan twee seconden. Wout zucht zich een ongeluk wanneer hij mij probeert uit te leggen dat wij op een bijzondere plek staan natuurgewijs en ik me vooral luidop afvraag hoe lang ik verwacht word daar te blijven staan. Maar er lijkt verbetering op komst!

Onze Kasper is een winterkindje. Hij koos ervoor om net na Jezus zijn verjaardag zijn schoon smoeleke voor het eerst aan ons te tonen. Die eerste weken met ons drietjes zaten wij vaak binnen. Het was niet zozeer koud (want onze winters zijn eerder herfsten tegenwoordig), maar ons kindje was nog zo klein. Verder dan eens een klein wandelingetje door de straten van Halen kwamen we niet. Dat hoefde ook niet. Met zijn drietjes hier thuis was goed voor ons. Dat veranderde toen Wout z’n vaderschapsverlof afliep en ik plots alleen thuis zat met die kleine baby.

Zo’n kleine baby, die doet niet veel. Die slaapt voornamelijk wanneer ik niet wil slapen en omgekeerd. De dagen alleen thuis waren soms lang en mijn hoofd zat vol als nieuwbakken moeder. Die eerste weken met een baby vond ik ongelooflijk intens. Langs de ene kant was ik dolgelukkig want er was daar plots die mooie, gave baby die gezond is en die helemaal van ons is. Langs de andere kant was ik bij momenten ook erg ongelukkig en onzeker. Mijn leven stond op zijn kop. Niets was nog zoals vroeger. Ik vroeg me voortdurend af of ik nog ooit echt alleen zou kunnen zijn. Dat verantwoordelijkheidsgevoel kreeg ik maar niet afgezet. Wanneer ik mijn haren stond te drogen, wanneer ik mij gauw ging douchen, wanneer ik een kwartier naar de winkel ging, … voortdurend vroeg ik me af of Kasper ok was en of ik eigenlijk niet bij hem moest zijn. Ik voelde me vaak van de ene kant naar de andere kant geslingerd. Het ene moment wist ik zeker dat ik het juist aanpakte en dat mijn gevoel klopte, maar een kwartier later stond ik als een gek de gekste zoektermen in te geven op Google. Op zo’n momenten hielp het om te gaan wandelen. Ik stak muziek in mijn oren, legde het kindje in de wieg en wandelde en wandelde en wandelde. Het bracht rust in mijn hoofd, Kasper viel in slaap en wanneer ik thuis de koets weer binnenreed had ik ze weer ongeveer op een rijtje.

IMG_6601

En zo komt het dat ik sinds december 2015 meer dan ooit oog heb voor de natuur. Ik wandelde bijna dagelijks dezelfde tour. Ik zag dezelfde mensen, ik zag dezelfde dingen. Saai en weinig avontuurlijk om altijd dezelfde wandeling te doen, maar het voelde vertrouwd en het bracht de rust waar ik naar op zoek was. Ik hoefde niet na te denken over waar naartoe. Ik moest alleen maar stappen en als een zot om de drie seconden kijken of hij nu al ein-de-lijk in slaap was gevallen. Maar wanneer zijn blaffeturen dan dicht waren gevallen, kon ik rond kijken en mijn hoofd vrijmaken.

Ik zag hoe de bomen in januari kaal waren. Ik mispakte me regelmatig aan de winterzon waardoor ik met ijskoude handen amper de deur open kreeg bij thuiskomst – mijn oren pijnlijk rood van de wind. We wandelden met z’n twee vaak naar papa. Bijna elke dag gingen wij daar even goeiedag zeggen. Ik vertelde hem dat ik het allemaal niet goed wist en dat ik niet zeker was of ik dit wel kon.

 

IMG_6720

Naarmate de weken verstreken, voelde ik mij rustiger. Ik had wat meer ervaring, Kasper en ik leerden elkaar steeds beter kennen, ik durfde wat meer vertrouwen op mijn instinct, de cijfers van Kind en Gezin gaven aan dat hij het goed deed. Ik zag het kindje groeien. Ik ging nog steeds stappen, maar niet meer om mijn hoofd leeg te maken. Het was nu stappen zodat we alle twee frisse lucht kregen en ik mijn kind fier kon tonen aan bekende gezichten die we tegenkwamen onderweg. Aan hoe de bomen eruit zagen kon ik zien dat de tijd inderdaad verstreken was sinds wij thuis even in winterslaap waren gegaan. Dat de lente was aangebroken heb ik nooit zo bewust ervaren als dit jaar. Ik merkte het omdat ik steeds vaker mijn handschoenen kon thuis laten. Ik voelde het omdat ik mijn sjaal ergens onderweg over de buggy drapeerde. Ik zag het aan de knopjes die op de takken verschenen. En die ene dag dat het écht mooi weer was, rook ik het zelfs aan de lindeboom op de markt. Ik moest meteen aan papa denken die mij er elk jaar op wees dat het warmer werd want dat hij de lindeboom rook. Misschien kon ik het toch een beetje.

Dat het leven verloopt in seizoenen, net zoals de natuur, is een metafoor die ik al vaker hoorde maar die pas sinds de voorbije maanden echt betekenis heeft voor mij. Toen Kasper geboren werd, werd het net winter. Ik voelde me bij momenten een beetje verloren in die nieuwe rol als moeder. Het was gelukkig een warme winter, want ik voelde me ook regelmatig heel erg gelukkig en dankbaar voor dat rustige, gezonde kindje dat wij hadden gekregen. Maar desalniettemin voelde het als winter.
Naarmate de weken verstreken begon de lente. Ik voelde me wat zekerder. Ik wist dat ik veel niet wist, maar ik begreep dat dat zo hoort. Ik begreep dat er geen moment komt waarop je het plots wel allemaal weet en dat je het dan kan – dat mama zijn. Het is iets wat je leert en er is geen zelfde pad voor niemand. Ieder loopt het zijne dus vergelijken is per definitie zinloos en ontmoedigend. Ik kon het beter loslaten en stilaan genieten van Kasper (al wilde ik hem evengoed regelmatig eens achter het behang plakken).
Nu voel ik dat de zomer eraan komt. Buiten regent het pijpenstelen, maar ik voel het toch. Kasper is een vrolijk, rustig manneke. Hij lacht veel, hij speelt graag en hij maakt mij echt gelukkig. Het leven is goed.

Ik ben me er heel erg goed van bewust dat er hierna ook weer een herfst en een winter zal komen. En dat er dagen zullen zijn waarop ik al die seizoenen tegelijk zal meemaken. Ik zal dan terug gaan wandelen – met of zonder kindje – en proberen te vertrouwen dat er voor alles een tijd is.

 

IMG_8337

Herinnering

Ik zit achter mijn computer en ik heb wat klassieke muziek opgezet. Plots komt er een gevoel in mij naar boven, een herinnering die ontwaakt in mijn lijf. Ik laat het over me heen spoelen omdat het vertrouwd voelt, en warm – zoals de zon die op mijn rug schijnt.

Papa zit boven achter zijn bureau. Ik weet dat, niet omdat ik hem daar zie zitten, maar omdat ik zijn radio klassieke muziek hoor spelen. Ik stap uit mijn bed en trek mijn gordijnen open. Ik slof naar de badkamer en poets mijn tanden met de deur open om de muziek te kunnen blijven horen. Het lijkt wel of het hele huis ervan opzwelt, er vol van raakt. Overal muziek, verder hoor ik niets in huis. Omdat het klassieke muziek is, gaat het soms stil en dan plots weer luider. Tijdens de stille stukjes hoor ik enkel de ‘pling’ van de hoge noten als ik even stop met poetsen. Ik doe mijn kamerjas aan en ga op mijn blote voeten richting de trap. Geruisloos klim ik tot boven, tot aan papa’s bureau. Ik neem twee treden per keer, omdat ik dat altijd doe. En ik tel ze terwijl ik de trap opga, omdat ik dat ook altijd doe, 2 – 4 – 6.
Ik steek eerst mijn hoofd om de deur en stap op de tippen van mijn tenen de kamer binnen. Er ligt geen tapijt en het parket is koud aan mijn voeten.
‘Ah dag Saartje, ben je wakker?’
Ik zet mij in papa’s regisseursstoel die een beetje kraakt als ik er in ga zitten. Ik krul mijn benen onder mij in kleermakerszit, wrijf met mijn handen in mijn ogen en kijk recht boven mij door het dakraam naar de staalblauwe lucht.
‘Goed weer precies!’
‘Ja, dat betekent…’, waarop wij dan in koor : ‘ …gras afrijden’. ’t Ging eerder zo: gras af-rij-duuuun, waarbij de intonatie in de ‘duuun’ naar beneden ging. Dat paste bij the sad smiley die wij dan ondertussen op onze smoel hadden staan. Niet dat hij het zo erg vond, maar hij hield ervan om te dollen met mama en extra hard te zuchten als hij huishoudelijke taken kreeg. We herhaalden – tot mama’s grote ergernis – het laatste stuk van haar instructies al zingend zoals Jos Bosmans.
Ik geeuw en kijk wat om mij heen. Ik schud met mijn hoofd mee met de muziek en ik dirigeer met mijn twee wijsvingers terwijl papa verder tokkelt op zijn klavier.
‘Voor ’t school aan ’t werken?’
‘Ja’, zei ie dan. Maar achteraf bekeken geloof ik daar geen flikker van.
‘Straks naar de bib? Of moet je lezen in de mis?’
‘Het een sluit het ander niet uit.’  Mijn vader was nogal van de vage antwoorden.
Meestal besloten we dan dat papa zou gaan lezen in de mis en dat ik hem dan zou komen ophalen na de mis in de sacristie. Hij stelde dan altijd als voorwaarde dat ik dan wat Bach zou spelen op het orgel. Geen probleem pap, als dat je blij maakt.
Ik sta op uit de regisseursstoel, wandel rond zijn bureau heen, ga achter hem staan, sla mijn armen rond zijn nek, schuur met mijn wang tegen zijn baard, druk een kus op zijn slaap, wrijf over de dikke houten balken van het dak, draai mij om en loop al mee-neuriënd de trap af.
Zondag.